BÃI BỒI TRÊN SÔNG
HƯƠNG
HỒ ĐẮC DUY
Khâm Định Đại Nam Hội
Điển Sự Lệ (KĐĐNHDSL) tập 13 trang 204 viết : Năm Minh Mệnh thứ 19
xuống dụ : " Giữa dòng sông Hương, bên
tả trước kinh thành thường có cát bồi
ngầm, cạn dần thành gò đống. Vã
lại nơi ấy nguyên có một bãi cát lớn,
đối nhau với bãi cát bên hữu, hình thế khá
mạnh mẽ. Nếu gần đây
để cho cát bồi, thì thuyền đi không tiện.
Nay cho liệu bắt 2000 tên biền binh các hang, do Tiền
quân Phạm Hữu Tâm đổng lý, theo giám thành chỉ
bảo đào vét đât cát, nhưng phải đắp
phụ vào dọc chân bãi cát ấy. Cần bao nhiêu cọc
cắm, cho biền binh ấy tự sắm theo
gía cấp rồi lấy tiền công mà chi trả,
để cho tiện việc thuyền bè đi lại…
"
Trong
Đại Nam Nhất Thống Chí quyễn 2 của
Quốc Sử Quán Triều Nguyễn trang 193 cho
biết trên sông Hương có 4 bãi bồi .Từ
đầu nguồn sông Hương xuống có các bãi : bãi
Rái Vái , bãi Dương Xuân ( bãi trên,Bãi Kim Long , cồn Dã Viên
) bãi Phú Xuân ( bãi Giữa , cồn Hến ) Bãi cuối cùng là
bãi Thanh Tiên nằm phía đông bắc huyện Phú Vang
hiện nay bãi này tách làm 2 tiểu đảo
Từ thập niên 50 thế kỷ trước
đến nay phía đầu cồn Hến xuất
hiện thêm 9 bãi bồi. Vào
khoảng năm 1960 bãi phía đông gần chân Đập
Đá lắp xắp ngang mặt nước khi nước
cạn thì mới thấy trơ bãi cát , đến mùa hè
trẻ con và người lớn đã biến nơi đây
là một bải tắm rất thú vị trên sông
Hương , các bãi ở chính giữa sông Hương
thường là nơi neo đậu của các ghe thuyền
buôn bán trên sông về sau một số người cắm
cọc làm đất riêng và họ xây lên trên những bãi các
miếu thờ vả thường xuyên tổ chức
hội hè đính đám nhảy vọt, lên đồng Năm 1964 đến 1967 họ
tổ chức rước “ Bà ” từ đảo ông
Sắc lên đến Điện Hòn Chén qui tụ cả
hàng trăm chiếc thuyền trang hoàng lộng lẫy ,
đèn đóm và âm nhạc rền vang cả một khúc sông
Khi
cầu Trường Tiền bị gãy các vài cầu chìm xuống
đã làm thay đổi dòng chảy bồi lắng của
sông Hương tạo thêm các bãi bồi mới chạy dài từ
bến đò Tòa Khâm xuống Vĩ Dạ và sau những trận
lụt liên tiếp từ 1999 các bãi nổi này tăng
dần diện tích , đất cát bồi thêm mỗi
năm dần dần làm hẹp dòng chảy của các chi
lưu của sông Hương như ở cửa sông Châu Ê, sông Bạch
Yến , bờ nam cồn Giã Viên, sông An Cựu, sông Kẻ
Vạn . Hiện tại khoảng cách gần nhất từ
cồn Dã Viên với Bàu Vá -Long Thọ là 12m, số đo này
lấy trên không ảnh chụp từ vệ tinh
Một
nhóm tiểu đảo hình thành ngay sau cơn lụt năm
1999, các bãi ngầm này trở thành vật cản làm cây
cối rác rến tấp lại nơi này ,
người ta vớt được một số xác
chết của trâu bò và người bị nước
lũ cuốn trôi ở địa điễm này.
Thật
sự rất khó xác định thời gian nào hình thành và
xuất hiện 3 cái bãi nổi trên sông Hương
; Cồn Giã Viên, Cồn Hến và Cồn Thanh Tiên. Chúng
trồi lên mặt nước trước năm 1806 hay
phải mất hơn 30 năm sau mới được
đinh hình rõ ràng như nhận xét của vua Minh Mạng
năm 1839 khi vua ra chỉ dụ về phép tri sông trong
phần khai đào (KĐĐNHDSL ,trang
200 ) Về mặt hinh thể thì cồn Thanh Tiên lớn
hơn cồn Hến và Dã Viên, Cồn Thanh Tiên có 2 tiểu
đảo , một cái nhỏ nằm địa phận
làng Triểu Sơn dài 647m cái lớn hơn dài 1024m nằm
ở làng Thanh Tiên. Cồn này nằm phía đông bắc
gần cửa sông Bồ đổ vào sông Hương trên cồn
không có người sinh sống . Đất
dùng để trồng trọt hoa màu ngắn ngày như
bắp, đậu…
Cồn
Hến là khu dân cư thuộc phường Vỹ Dạ nó
chia Sông Hương ra làm hai nhánh được nối
liền với đất liền bằng cầu Phú
Lưu ở bờ nam. Nhánh phía nam là ranh giới giữa Vĩ Dạ và cồn Hến, nhánh phía
bắc là ranh giới giữa cồn Hến và Gia Hội.
Từ một ốc đảo nhỏ cách đây 3 thế
kỷ, nay cồn Hến đã là một vùng đất
đai cao với chiều dài trên dưới 1150m
, chiều ngang nơi rộng nhất đo
dược 207m với diện tích gần 33ha, gồm 5
tổ dân phố của khu vực 6, phường Vĩ
Dạ. với dân số khoảng 1000 người, có
trường mẫu giáo, trường THCS , có chùa .
Cụm đảo nhò
gồm 8 cái phía trên đầu cồn Hến
Từ Đập
Đá qua Đông Ba gồm có : Đảo
Hoang mà thanh niên cồn Hến gọi là đảo Robinson ,
đảo ông Đổng. đảo Cồn Cỏ ,
Đảo ông Thái là
đảo lớn nhất với chiều dài trên
dưới 150m ( ông Thái là con của ông Võ Sắt là tổ khai
canh cái cồn này ) trên
đảo có 3 gia đình là anh em ruột với nhau với
32 nhân khẩu , có miếu thờ Thiên Y A na, có một
lớp học tình thương do Tổ Chức SHIZUOKA-KEN CHUBUDENRYOKU
HEIWA IINKAI của Nhật
Bản xây tháng 3 năm 1999 , hiện nay đây là lớp
học tập trung 30 học sinh là trẻ con của
vạn đò , các trẻ này được bảo trợ
của các gia đình người Pháp , lớp học
chỉ hoạt động vào ngày chủ nhật do một
vi linh mục tình nguyện đến dạy tiếng Pháp
Đảo ông Móc , đảo ông Tuyên, đảo ông Đá
và cuối cùng có một đảo nhỏ mới
tượng hình bên bờ sông phía
Gia Hội
Trên một chi lưu
của sông Hương là sông Như Ý có một hòn
đảo nhỏ là đảo ông Thư, cha ông Thư là Võ
Văn Đồng người đã cắm mốc sở hữu . Hiện nay ông Thư cùng vợ còn
sống trên đảo, ông Thư làm nghề Chầu văn . Đứng trên cầu ở Chợ
Cống có thể trông thấy cái đảo chỉ nhỏ
bằng nắm tay
Ngả ba sông Như
Ý - Vân Dương có một hòn đảo nhỏ trên
đảo có một am thờ Thiên Y A na
Hai cái đảo
nhỏ trên sông Như Ý không có khả năng tăng
trưởng kể từ khi người ta xây dựng
Đập Đá làm chặn dòng chảy của con sông này
khiến không có yếu tố bồi lắp
Theo
nhận xét của các nhà nghiên cứu địa chất thì
sự hình thành những bãi ngẩm trên sông như sông Hương , trên sông Cửu Long , trên sông
1/ Giai
đoạn tạo nhân dưới lòng sông gọi là doi
ngầm
2/
Giai đoạn bãi ngầm
3/
Giai đoạn bãi nỗi hay cồn , sau
giai đoạn này là phát triễn các loại thực
vật trôi nỗi trên sông như bèo, ô rô, trảm
đước, trâm bầu…
Sự
trồi dần lên mặt nước của cồn tỳ
lệ với tốc độ dòng chảy + lượng
phù sa có trong nước, vật cản …trung bình mỗi 20
năm , chiều cao sẽ tăng thêm được 10 cm
và chiều cao này sẽ dừng lại khi cồn
đạt được một độ cao nào đó.
Nếu tính toán như vậy thì bãi ngầm cồn Giã Viên ,
cồn Thanh Tiên xuất hiên sớm nhất là cách đây 2
thế kỷ tức vào khoảng năm 1800 , cồn
Hến vào khoảng trên dưới năm 1700
Những
bãi nổi trên sông Hương phía trước mũi
cồn Hến dàn thành hàng ngang như một rào chắn làm
giảm thiểu dòng chảy của con sông vốn đã
chảy chậm là một trong những nguyên nhân khiến
lòng sông cành ngày càng hẹp và cạn dần
Với
16 cái cồn lớn nhỏ trên sông Hương và chi lưu
là hơi quá nhiều cọng thêm các đập chắn
ở của sông An Cựu , sông Như Ý,
sông Phỗ Lợi đã biến các con sông này trở nên các
giòng sông chết và trong thập niên gần đây
nước sông đã đổi màu từ trong xanh ra màu
lục và thay vì nước sông có mùi thơm vốn có thì trờ
nên thối và tanh
Có
lẽ cư dân Huế phải có một quyết
định dứt khoát và có trách nhiệm đối
với thế hế mai sau về thành phố thân yêu
của họ là
Biến
thành phố Huế trở nên một thành phố của
BỜ SÔNG , phải tạo tất cả 2 bên bờ
một con đường với chiều ngang 40m chạy dọc
theo các bờ sông An Cựu, Gia
Hội, Bạch Yến, Như Ý, Kẽ Vạn, An Hòa, sông
Hương, phần mé sông là thảm cỏ hay công viên
Phá
bỏ tất các rào chắn bãi ngầm .
Phải khơi thông, đào sâu, nới rộng các cửa sông
…loại bỏ Đập Đá trên sông Như Ý, xóa Cửa
Khâu trên sông An Cựu , đào thông
đoạn cuối của sông Cùng vào sông Bạch Yến
trong điạ phận cẩu Lựu Bảo ở An Ninh
Thượng – Hương Trà v.v Nạo vét lòng sông các chi
lưu ít nhất là 2m5 , độ sâu đủ cho các
thuyền du lịch có thể lưu thông được ,
trả lại nguyên trạng mà thiên nhiên đã hình thành ra các
nhánh sông
Không
có các vạn đò trên các sông ở Huế
Di
chuyễn cầu Giã Viên , nhà máy nước Giã Viên
đến một nơi khác
Tái
lập lại vườn hoa Dữ Giã Viên theo
mô hình thời vua Tự Đức năm 1867
Phá
hũy các bãi nỗi trên sông Hương chỉ nên giữ
lại một hoăc 2 tiểu đảo để xây
dựng tượng đài trên sông
Cồn
Hến và bãi Thanh Tiên sẽ trở nên một công viên
Những
người tiền nhiệm của chúng ta ,
chính quyền bảo hộ của Pháp đã không
lường hết những phát triễn các khu dân cư
một cách tự phát nên đã một phần nào làm
xấu, làm biến dạng cảnh quan của thành phố
Huế trong vòng 100 năm qua , may mà hôm nay chúng ta còn kịp
để chặn đứng , sửa chữa nếu mà
để lâu hơn thì e rằng sẽ lún sâu vào sự
lộn xộn vô tổ chức, rất khó cho các nhà qui
hoạch mai sau
Vì
tương lai , chúng ta phải mạnh
dạn và có trách nhiệm để không gây thêm khó khăn ,
không vì một lợi nhuận nhất thời hay vì
thiếu khả năng hiễu biết khoa học kỷ
thuật , tính thẫm mỹ , vì ích kỷ cá nhân hay tập
đoàn , một số người đã vô tình hay cố ý
tạo nên những bãi bồi trên sông Hương làm xấu
đi thêm cái đẹp mà thiên nhiên đã dành cho Huế
Cái
đẹp lúc nào cũng tồn tại và bền vững , cái xấu thô kệt sau
trước gì cũng bị loại bỏ , nhưng
tội cho con cháu chúng ta mai sau sẽ phải tốn
tiền tốn công vì sự vô tâm của người
đương thời