SÔNG HƯƠNG

HỒ ĐẮC DUY

Trong Đại Nam Nhất Thống Chí quyễn 2 Các sử thần của Quốc Sử Quán Triều Nguyễn đã chọn, giới thiệu núi Khải Vận, sông Hương là núi và sông tiêu biểu cho phủ Thừa Thiên và kinh thành Huế .

Sông Hương bắc đầu từ ngã ba Tuần xưa gọi là Bằng Lãng chạy dài ngoằn ngoèo cho đến phía nam thành Trấn Hải rồi ra đổ cửa Thuận An

Sông Hương có 2 nguồn

Nguồn Tả Trạch nằm phía hữu ngạn cùa thành phố Huế nghĩa là nằm về phía Nam của kinh thành

Nguồn Hữu Trạch phía Bắc Huế

Độ dài từ ngã ba Tuần đến cửa sông trên dưới 32 Km , tính theo đường chim bay trên không ảnh ( Google Earth) là : 18 Km 8, độ dốc trung bình của lòng sông 11,7m/km. Lưu lượng 179m³/s Diện tích lưu vực 713km², chiếm 54% diện tích tỉnh Thừa Thiên - Huế

Tả và Hữu Trạch đều bắt nguồn từ Tây Nam và Tây Bắc dãy Trường Sơn Đông.

Dòng chính của Tả Trạch dài khoảng 67 km, bắt nguồn từ các dãy núi chạy quanh khu vực từ núi Ta Lou cho đến vườn quốc gia Bạch Mã , trên bản đồ không ảnh có thể định vị một trong các nhánh này có xuất xứ từ Ngũ Hồ , Thác Đỗ Quyên nằm trên đỉnh Bạch Mã , nguồn Tả Trạch khởi đi từ Sách Dương Lăng Thượng và Dương Lăng Hạ, động Yep , núi A Tine, động Tháp, núi Mang, động Nôm, núi Bạch Mã… thuộc khu vực Nam Đông, nước chảy quanh co , đổi giòng liên tục , trên đoạn này toàn là núi đá lên xuống lô nhô , nước trên cao đổ xuống ầm ầm vang dội cà núi rừng, các thác nước lớn , bãi đá trông khá rõ thỉnh thoảng có những đoạn suối hẹp bị che khuất lẫn trong rừng cây rậm rạp còn không thì thật tuyệt vời khi quan sát nó từ trên vệ tinh Tả Trạch đổ giòng theo hướng tây bắc với 55 thác nước hùng vĩ như thác Tổ Sa , thác Ngựa, thác Cá, thác Phun Huyết, thác Nước Nóng, thác Vàng, thác Mễ Tuyến… thác Dài

Nguồn Hữu Trạch dài khoảng 60 km chảy theo hướng đông bắc, khời nguyên từ động Ruy sát biên giới Lào , động Ông, động Cha Bôn, động Cù Mông thuộc vùng A Lưới… chảy đến phía đông nguồn Hữu Trạch qua 14 ghềnh thác , bắc đầu là thác Việt, thác Nghĩa, thác Mi Y, thác Ba Lai, thác Trà Trường, thác Gà Lôi… thác Sô

Hai nguồn Tả Trạch và Hữu Trạch hợp lưu tại tọa độ 16°23'20.47" Vĩ bắc, 107°34'34.00"Kinh đông. Đó là ngả ba Tuần, nơi khời đầu của sông Hương

Những kênh , khe đổ vào sông Hương gồm có : Kênh La Khê ờ phía tây Huyện Hương Trà , kênh Châu Ê phía tây ấp Châu Chử - Lăng Khải Định, khe Ngọc Trản, khe Đinh Môn , khe Sãi

Trên Sông Hương có 4 bãi bồi hay còn gọi là bãi nổi hay cồn . Từ đầu nguồn sông Hương xuống có các bãi : bãi Rái Vái , bãi Dương Xuân ( bãi trên,Bãi Kim Long , cồn Dã Viên ) bãi Phú Xuân ( bãi Giữa , cồn Hến ) Bãi cuối cùng là bãi Thanh Tiên phía đông bắc huyện Phú Vang

Từ ngã ba Tuần đến cửa sông, giòng chảy rất chậm vì đô dốc của lòng sông không còn đáng kể . Có thể chia sông Hương làm 5 đoạn mà mổi khúc sông đều có một nét duyên dáng đặc biệt , một nét lịch sử hào hùng của nó.

Đoạn từ ngã ba Tuần đến Đồi Vọng Cảnh – Ngọc Trản : Nơi nhìn ngắm cảnh quan phía tây của của Huế với những đồi núi chập chùng , với dãy Trường Sơn Đông hùng vĩ cao ngất phía sau lưng , nơi an nghĩ của các vị thần linh và tổ tiên lúc hoàn hôn , lúc mà những tia nắng cuối cùng gợi nhớ một chút về quá khứ

Đoạn từ Đồi Vọng Cảnh đến cửa sông Bạch Yến - Xước Dũ – Chùa Linh Mụ, nơi giòng sông uốn mình như diệu múa như một câu hò ru em da diếc của người con gái Huế với cảnh quan của Nguyệt Biều, Long Hồ, Xước Dũ Long Thọ với tiếng ngân vang êm đêm của tiếng chuông Chùa Linh Mụ

Đoạn từ Linh Mụ đến Đập Đá – Vĩ Dạ - Gia Hội Đông Ba : Ở đây một kết hợp hài hòa với một tổng thể sông Hương – Kinh thành Huế - Núi Ngư Bình – Bến Vân Lâu

Đoạn từ Cồn Hến đến Ngã Ba Sình : Sư phồn vinh của một trung tâm thương mại thời các chúa Nguyển với cảng Thanh Hà

Đoạn từ Ngã Ba Sình đến Cửa Sông – Thành Trấn Hải - Phá Thuận An : Nơi chứng kiến trận chiến bảo vệ hào hùng kinh thành Huế của quân và dân trước sự xâm lược của nước Pháp năm 1885

Giòng sông êm đềm hiền hòa, giòng sông mà chỉ có một cây cầu độc nhất bắc ngang sông với hai bến đò đưa khách sang sông : Bến đò Thừa Phủ phía trên và bến đò Tòa Khâm bên dưới. Bờ nam của giòng sông cũng chỉ có 2 trường Đồng Khánh dành cho con gái tóc thề và Quốc Học cho con trai áo trắng quần xanh .Đó là dang dấp của thập niên 50 – 60 thế kỷ trước còn bây giờ thì giòng sông và cây cầu có vài nơi đã bị biến dạng , nó đã được tô thêm những nét vẽ hiện đại

Khi giòng sông chảy quanh dưới chân núi Ngọc Trản- Vọng Cảnh thì sắc nước có vẻ xanh hơn , giòng chảy mược mà dịu dàng hơn và cũng thâm trầm day dứt hơn

Để chiêm ngưỡng sông Hương và nét đẹp dịu dàng của nó người sành điệu thường hay thả thuyền chèo từ bến Vĩ Dạ Thượng nơi cuối cùng có những ghềnh đá của thác Dài của nguồn Tả Trạch hay từ bến Bình Điền- Bastogne của Hữu Trạch, thuyền sẽ trôi chầm chậm từ thượng nguồn nơi có các sơn lăng của các tiên triều nhà Nguyễn, rồi qua Lăng Gia Long ,qua ngả ba Bằng Lẵng đến lăng Minh Mạng , Lăng Sọ ,Thiệu Trị, Điện Hòn Chén, Vũng Nước Sâu, Lăng Tự Đức, Đồi Vọng Cảnh , Xước Dũ , Bạch Yến , ngôi nhà của thi hào Nguyễn Du , chùa Linh Mụ , Nguyệt Biều Long Thọ kinh đô Phật Thệ- Thành Lồi của vương quốc Champa cổ, Hổ Quyền , Điện Voi Ré , Vương đảo Kim Long, Cồn Dử Dã Viên ,cửa sông Kẽ Vạn - Kim Long,cửa sông An Cựu , Kinh thành Huế, trường Quốc Hoc- Trường Đồng Khánh , bến đò Thừa Phủ Kỳ Đài Thương Bạc , cầu Trường Tiền , bến đò Tòa Khâm, chợ Đông Ba – Gia Hội , Đập Đá Vĩ Dạ , cửa sông Như Ý…Cồn Hến , cửa sông Phổ Lợi…rồi đổ ra phá Thuận An

Sông Hưong là một tặng phẫm của thiên nhiên cho Thừa Thiên Huế, con sông mà thi hào nguyễn Du phải thốt lên :

Hương giang nhất phiến nguyệt

Kim cổ hứa đa sầu

Ngày 2 tháng 5 năm 2008