ỨNG LĂNG VỀ MẶT PHONG THỦY

Hồ Đắc Duy

Chọn cho mình một chổ để chôn cất khi chết thường là mối ưu tư của những người già nhưng cũng có vô số các bậc vua chúa , hiền triết muốn tồn tại vĩnh viễn với thời gian bằng các lăng mộ vĩ đại như các hoàng đế Trung Quốc , các đại đế , nữ hoàng Ai Cập Hy Lạp vối những lăng tẫm với những Kim Tự Tháp khổng lồ …

Ờ nước ta , đặc biệt dưới triều đại nhà Nguyễn từ năm1802 cho đến năm 1920 với 13 vị vua thì đã có 12 ông vua cho xây dựng sinh phần cho mình trong lúc tại vị

Ở đây chúng tôi chỉ nêu lên lăng tẫm của hoàng đế Khải Định vì những kiến trúc đặc biệt của nó

Sau khi lên ngôi được một thời gia ngắn vua Khải Định (1916-1925) đã lo xây dựng sinh phần mai sau cho mình Vua Khải Định là vị vua thứ 12 của triều Nguyễn và là người cuối cùng của triều đại nhà Nguyễn thực hiện ý định này

Qua các bản tấu trình của các thầy phong thủy - địa lý Địa, vua Khải Định chọn lấy phương án tối ưu : Lôi Trạch Qui Muội, Triều sơn , Tọa đoài hướng chấn

Tất cả đôi núi, khe suối của một vùng rộng lớn chung quanh lăng đều đã được tận dụng dùng làm cảnh quan tăng thêm nét hoành tráng cho công trình kiến trúc

Vua quyết định dùng triền phía bắc núi Châu Ê ở tọa độ 16°23'54.84" vĩ bắc - 107°35'23.04"kinh đông làm vị trí để xây cất lăng mộ. Từ đây, lăng Khải Định có một quả đồi thấp ở phía trước làm tiền án , có khe Châu Ê chảy từ trái qua phải làm “thủy tụ” minh đường; lấy núi Chóp Vung và Kim Sơn trước mặt làm “Tả thanh long” “Hữu bạch hổ”;. vua đổi tên núi Châu Ê thành “ Ứng Sơn ” Khoét sâu vào núi dựa lưng làm vách hậu chẫm , bạt đất san lấp mặt bằng làm nền với chu vi khoảng ¼ Km chỉ nhỏ bằng 1/6 Vạn Niên Cơ của vua Tự Đức

Đặc tên cho sinh phần của mình là Ứng Lăng

Vua sai người sang Pháp mua vật liệu xây dựng sang Nhật Bản , Trung quốc mua đồ sứ, thủy tinh Cung Thiên Định ở vị trí cao nhất cũng là cấu trúc chính của lăng

Công trình này gồm 5 phòng : trước là điện Khải Thành, nơi có án thờ và chân dung vua Khải Định; chính giữa là bửu tán, pho tượng nhà vua và mộ phần phía dưới; phía sau là khám thờ bài vị của ông vua quá cố. Bên trái và phải là phòng dành cho lính hộ lăng;

Một câu đối đề trước phòng bên trái của lính hộ lăng Như sau :
  Tứ diện hiến kỳ quan, phong cảnh biệt khai vũ trụ.
  Ức niên chung vượng khí, giang sơn trường hộ trừ tư.

(Nghĩa là Bốn mặt đều là kỳ quan, phong cảnh mở ra một vũ trụ biệt lập. Muôn năm hun đúc nên vượng khí, núi sông giúp đỡ mãi hoài ) Vua Khải Định đã huy động nhiều nhân tài ,nhiều thợ giỏi khắp trong nước để thực hiện

Lăng khởi công ngày 4-9-1920 và kéo dài trong 11 năm mới hoàn tất Lăng Khải Định ngoài kiến trúc lạ lẫm đối với hệ thống lăng tẫm ở Huế .

Theo ông Trần Đức Anh Sơn thì lăng Khải Định có một diện tích rất khiêm tốn: 117m x 48,5m nhưng cực kỳ công phu và tốn nhiều thời gian. Người đời sau thường đặt lăng Khải Định ra ngoài dòng kiến trúc truyền thống thời Nguyễn bởi cái mới, cái lạ, cái độc đáo, cái ngông nghênh, lạc lõng... tạo ra từ phong cách kiến trúc. Toàn cảnh lăng Khải Định có một cái gì đó vừa quen, vừa lạ. Tổng thể của lăng là một khối hình chữ nhật vươn lên cao với 127 bậc cấp như muốn thể hiện khát vọng tự chủ của ông vua bù nhìn này. Sự xâm nhập của nhiều trường phái kiến trúc: Ấn Độ giáo, Phật giáo, Roman, Gothique... đã để lại dấu ấn trên những công trình cụ thể: những trụ cổng hình tháp ảnh hưởng từ kiến trúc Ấn Độ; trụ biểu dạng stoupa của nhà Phật; hàng rào như những cây thánh giá khẳng khiu; nhà bia với những hàng cột bát giác và vòm cửa theo lối Roman biến thể... Điều này là kết quả của hai yếu tố: sự giao thoa văn hóa Đông - Tây trong buổi giao thời của lịch sử và cá tính của Khải Định. Sự xâm lược của chủ nghĩa tư bản phương Tây đã đột phá cánh cửa phong kiến để làn gió của văn hóa Tây Âu tràn vào Việt Nam. Mặt khác Khải Định là một ông vua hiếu kỳ, chuộng cái mới nhưng có sự sàng lọc, một ông vua “mặc complet bên trong khoác long bào, bên ngoài, ngực lấp lánh Bắc Đẩu Bội Tinh, thắt lưng gắn bóng đèn điện chớp đỏ” (lời L. Cadière) nên chẳng có gì phải “kiêng nể” trong việc “thâu tóm điều hay, cái lạ” của thế giới vào ngôi nhà vĩnh cửu của mình. May thay! Ý muốn kỳ quặc của ông vua ngông nghênh đó đã không bị bê nguyên xi vào trong kiến trúc. Bằng óc thông minh, sự chọn lọc tinh tế và đôi tay tài hoa khéo léo, người thợ Việt Nam đã tạo cho công trình những tuyệt tác nghệ thuật.

Nét hoành tráng xa hoa nằm trong nội thất của Ứng lăng không che lấp cái giả tạo bên ngoài, đặc biệt là cấu trúc về phong thủy , người thưởng ngoạn Ứng lăng như thưởng ngoạn một hòn giả sơn vĩ đại chứ không phải là một tác phẫm hài hòa của con người và thiên nhiên hay một nét chấm phá của con người làm thăng hoa nét đẹp của thiên nhiên của trời và của đất , của rừng và của suối

Ứng lăng không có nét mềm mại của lăng Gia Long hay Tự Đức , con đường dẫn đến lăng Khải Định hòan toàn là môt con đường vòng vèo không gây một ấn tượng gì về ngôi lăng mộ này, qua một khúc quẹo ngặt người thưởng ngoạn bất ngờ đối diện ngay với Ứng Lăng

Với 127 bậc cấp như một bức thành cao ngất , không phù hợp với một chu vi nhỏ bé 330 m mặt bằng

Về thuật phong thủy hay vấn đề bảo vệ môi trường thì cảng xâm phạm môi trường thiên nhiên chừng nào thì sẽ lãnh hậu quả chừng đó, nguyên tắc ấy gần như tất yếu

Trong thuật phong thủy người ta quan niệm rằng nếu người chết được chôn vào một cuộc đất tốt về phong thủy thì sẽ truyền được phúc đức cho con cháu đời sau vậy thế nào là một cuộc đất tốt thì đó là quyết định bởi ý thức, nhận thức và quan niệm của con ngưởi.

Mai táng phải chọn nơi có sinh khí. Khí gặp gió ắt bị phát tán mà gặp nước ngăn lại thì phải tụ lại . vậy thì thuật phong thủy là lựa chọn nơi chổ, môi trường làm sao cho sinh khí phải tụ lại chứ không tán, nước chảy thì phải có nơi dừng lại

Thuật phong thủy là khoa học về môi trường là một nghệ thuật sắp xếp thế nào để môi trường thiên nhiên hài hòa với cuộc sống và thực hiện dượcc triết lý sống, ước vọng của cá nhân .

Phong thủy là quan niệm về mối quan hệ giữa con người với môi trường là địa thế, địa hình, là đất và nước quanh ta.. là môi trường sống mà con người tồn tại trong đó, nó còn có nghĩa rộng là những hoạt động nghiên cứu về thiên văn, sao trời, vũ trụ trái đất, khí tượng, địa thế,

Phong thủy là quan hệ tự nhiên vốn có giữa từ trường trái đất, địa tầng và sức khỏe sinh lý con người. Phong thủy có vai trò rất to lớn, tuy nhiên nó cũng chỉ hỗ trợ, có tác dụng cải biến chứ không thể làm thay đổi hoàn toàn vận mệnh.

Nếu phong thủy tốt sẽ giúp giảm thiểu được tai hoạ khi vào vận xấu, giúp gia tăng sự thành công và may mắn khi vào vận tốt mà vận mệnh thì thành tố bật nhất lại là chính nỗ lực con người

Ai là người đưa ra hay chính là vua Khải Định là người có ý kiến quyết định bạt núi để làm sơn lăng cho mình. Quyết đinh đó đồng nghĩa với sự phá hủy thiên nhiên và môi trường, phá hủy quan hệ tự nhiên vốn có giữa từ trường trái đất, địa tầng và đương nhiên mục đích muốn vươn tới là sẽ truyền được phúc đức cho con cháu đời sau là một kinh nghiệm mà đúng 100 năm sau người ta cải táng mộ phần của nhà đại thi hào Nguyễn Du ra khỏi tọa độ 16°27'31.41"N , 107°32'8.66"E trên cánh đồng bầu đá ở An Ninh cách đó 9 Km về hướng tây bắc

Điều mà chúng ta cần phải suy ngẫm lại