LAI LỊCH ĐAI HỒNG CHUNG

TRONG BÀI VỌNG THIÊN THAI TỰ CỦA NGUYỄN DU

BS HỒ ĐẮC DUY

Mùa thu , ngôi cổ tự như vùi trong đám lá vàng đẹp đến lạ lùng như một giấc mơ trong bài thơ thất ngôn bác cú tuyệt tác bằng chử Hán của Nguyễn Du

Bài “Vọng Thiên Thai Tự ”

Thiên Thai sơn tại đế thành đông
Cách nhất điều giang tự bất thông.
Cổ tự thu mai hoàng diệp lý
Tiên triều tăng lão bạch vân trung
Khả liên bạch phát cung khu dịch
Bất dữ thanh sơn tương thủy chung.
Ký đắc niên tiền tằng nhất đáo
Cảnh Hưng do quải cựu thời trung

Núi Thiên Thai ở phía đông hoàng thành
Cách một dòng sông nhỏ dường như không đến được
Mùa Thu, chùa cổ như vùi trong lá vàng
Vị sư triều trước già trong mây trắng
Khá thương mình đầu bạc rồi vẫn phải chịu để người sai khiến
Không cùng với núi xanh giữ được niềm thuỷ chung.
Nhớ năm trước ta từng một lần đến đây
Còn thấy có treo quả chuông đúc thời Cảnh Hưng ngày xưa

NHỚ CHÙA THIÊN THAI

( Bản dịch thơ của Tô Kiều Ngân )

Thiên Thai chùa dựng phía thành Đông
Khó đến vì chưng cách bức sông
Thu mới lá vàng che cổ tự
Triều xưa mấy trắng lảo sư ông
Thương ta đầu bạc còn đeo nợ
Chẳng được cùng non vẹn thủy chung
Nhớ lại một lần ta đến đó
Cảnh Hưng còn thấy quả chuông đồng

 Năm 1804 Nguyễn Du nhận được chỉ của vua Gia Long triệu vào kinh giử chức Đông các đại học sĩ , trong khoản thời gian làm quan ở kinh đô năm 1805, ông đã làm tập Nam Trung tạp ngâm gồm có 40 bài thơ bằng chử Hán nhưng chỉ có 8 bài về Phú xuân . Bài Vọng Thiên Thai Tự là một trong số bài hay trong Nam Trung tạp ngâm

Chùa Thiên Thai nằm trong dãy núi Ngũ Phong – Thiên Thai phía đông nam kinh đô Phú Xuân. Hiện nay chùa còn gọi là chùa Thuyền Tôn nằm cách thành phố Huế khoảng 7-8 Km . Đứng trên núi Ngự Bình có thể định vị các hòn núi đá và đỉnh núi Thiên Thai bên cạnh

Thiền Sư Liễu Quán, là tổ khai sơn ngôi cổ tự này, Người từ phủ Phú Yên đi theo thuyền buôn ra Thuận Hóa vào năm 1690, khai sơn một thảo am ở chân núi Thiên Thai năm 1708, Thảo am sau này được gọi là Thiên Thai Nội. Trong Đại Nam Nhất Thống Chí quyển 2, trang 126 mô tả ngọn núi này như sau: Núi Thiên Thai ở phía tây bắc huyện Hương Thủy hình thế cao vót, phía tây trông ra cánh đồng bằng, cạnh núi có chùa, gọi là chùa Thiên Thai Nội (Thuyền tôn), ngọn núi vòng quanh ôm chầu vào chùa, phong cảnh tuyệt đẹp…

Chùa Thiên Thai tọa lạc tại đia phận ấp Ngũ Tây, xã An Cựu, tổng An Cựu, huyện Hương Thủy. tỉnh Thừa Thiên.

Năm 1777 (Nguyễn phúc Thuần 1765-1777) chùa Thuyền tôn được sửa sang lần thứ nhất

Năm 1799 Hoàng đệ Thái Tể, ủy cho Đại Tư Mã tái tạo sửa sang chùa lần hai  

Năm 1803 Khi Gia Long đã lên ngôi Hoàng đế ,   Hòa thượng Trung Hậu.  xin lại đại hồng chung và chuông lại được mang về chùa Thuyền tôn vì vào thời Tây Sơn, hồng chung bị đem làm tự khí ở Văn Thánh

Năm 1900, sửa san lần thứ ba như vậy trải qua gần 200 năm ba lần tụ, ba lần tán

         Năm  1937 Đệ tử đời thứ 10 của thiền sư là Hòa thượng Trừng Thủy - Giác Nhiên tổ chức đại trùng tu ngôi chùa.

          Lần đại trùng tu gần đây là vào năm 2000

Trước bảo tháp của ngài Liễu Quán về hướng tây, ngày xưa có một con sông nhỏ và con sông đã được Nguyễn Du gọi là Điều Giang. Qua bài thơ Nguyễn Du đã nhìn thấy ngôi cổ tự ẩn hiện thấp thoáng trong đám lá vàng của mùa thu khi đứng bên này sông và

năm trước ông từng một lần đến đây còn thấy có treo quả chuông đúc thời Cảnh Hưng ngày xưa

Ký đắc niên tiền tằng nhất đáo
Cảnh Hưng do quải cựu thời trung

Thật sự lai lịch của chiếc Đại Hồng Chung này là do công đức của quan thái giàm Đoàn Tài Hầu của chúa Nguyễn phúc Khoát (1738-1765) đứng ra hô hào thiện nam tín nử góp công góp của đễ đúc chuông , chuông có niên đại Cảnh Hưng là niên hiêu của vua Lê Hiễn Tông (1740-1786) Chuông được chính thứ đổ đồng vào năm 1747. cùng năm đó, chùa Thuyền tôn cũng được chúa Nguyễn Phúc Khoát ban biển ngạch sắc tứ. Trải qua biết bao biến cố thăng trầm của thời gian, Đại Hồng Chung cũng đã trở vế chốn cũ , chuông nay trở thành một báu vật của Thuyền Tôn

Bác Sĩ Hồ Đắc Duy

Tháng 2 năm 2008