Bệnh VẨY NẾ N

            Bác sĩ Nguyễn Ư-Đức Texas-Hoa Kỳ.

 

 

 

 

 

Vẩy Nến (Psoriasis) là một bệnh có tính cách miễn dịch-di truyền với các dấu hiệu trên da và khớp xương.

Đặc điểm của bệnh là những vẩy khô mầu bạc hồng, rất ngứa, tụ gọn với nhau. Vẩy lớn nhỏ khác nhau, thường có trên khuỷu tay, cánh tay trước, đầu gối, chân, da đầu và các bộ phận khác trong cơ thể. Bệnh thường kéo dài lâu ngày và hay tái phát.

Bệnh khá phổ biến. Riêng tại Hoa Kỳ có khoảng trên 7.5 triệu nạn nhân.

Bệnh có bất cứ ở tuổi nào nhưng thường là từ 12 tuổi tới 40 tuổi. Khoảng từ10%-15% bệnh xảy ra trước 10 tuổi.

 Dân da trắng thường bị vẩy nến nhiều hơn người da mầu. Nam nữ đều mắc bệnh nhiều như nhau.

 

Nguyên nhân

Nguyên nhân gây ra bệnh chưa được biết rơ. 

Có giải thích cho rằng bệnh gây ra do một sự nhầm lẫn của hệ miễn dịch, đặc biệt là các bạch cầu loại T.

B́nh thường, các tế bào này tuần hành theo máu khắp cơ thể để truy lùng, tiêu diệt các sinh vật hoặc hóa chất gây bệnh.

Trong bệnh vẩy nến, bạch cầu T tấn công nhầm các tế bào biểu b́, tưởng chúng là thù địch.

Bị kích thích, biểu b́ tăng sinh rất nhanh trong ṿng vài ba ngày, thay v́ cả tháng như thường lệ. Không tróc kịp, các tế bào này và T cell xếp thành từng lớp vẩy trên da. Nguyên nhân của sự nhầm lẫn vẫn c̣n trong ṿng bí mật và diễn tiến bệnh tiếp tục nếu không được điều trị.

Cũng có giải thích bệnh có tính cách thừa kế di truyền và nhiều người trong một gia đ́nh có thể cùng bị bệnh.

 

Một số yếu tố có thể khiến bệnh phát ra là:

-xúc động tâm lư mạnh ảnh hưởng lên hệ miễn dịch, có thể kích thích bệnh xuất hiện lần đầu hoặc tăng mức trầm trọng của bệnh đang tiến triển.

-chấn thương liên tục trên da như vết trầy, vết cắt, cháy da;

-nhiễm độc da hoặc cuống họng, nhiễm HIV

-tác dụng của một vài dược phẩm như thuốc chống sốt rét, thuốc trị tâm bệnh lithium, thuốc trị cao huyết áp loại beta blocker.

-tiêu thụ nhiều rượu hoặc thuốc lá

-mập ph́

-thời tiết lạnh hoặc do một vài thực phẩm.

 

Vẩy nến không lây lan v́ không phải là bệnh truyền nhiễm.

Mặc dù vẻ dáng vẩy coi “dị hợm”, nhưng người bệnh không là hiểm họa cho sức khỏe và sự an toàn của người khác.

 

Triệu chứng.

Bệnh thường xuất hiện từ từ, tồn tại một thời gian rồi thuyên giảm. Sau đó bệnh tái phát, nhất là khi có chấn thương da, cháy nắng, viêm, dị ứng thuốc.

Dấu hiệu đặc biệt nhất là những mảng vết thương trên da khô, h́nh bầu dục hoặc tṛn, mầu hồng đỏ phủ lên trên là nhiều lớp vẩy mầu bạc. Các vết này rất ngứa và đau. Ngứa v́ da khô và dây thần kinh dưới da bị một vài hóa chất kích thích, khiến cho năo phát ra cảm giác ngứa, muốn găi.

Ngoài ra, dấu vết trên da có thể là:

-vẩy nến giọt mầu đỏ h́nh bầu dục.

- vẩy nến đảo ngược ở nếp gấp trên da như cơ quan sinh dục, nách.

- vẩy nến mủ với bóng nước chứa mủ.

- vẩy nến từng mảng lớn mầu đỏ với hậu quả trầm trọng như rối loạn thân nhiệt, mất cân bằng chất điện giải cơ thể.

-vẩy nến khớp xương, gây trở ngại cho cử động.

 

Bệnh thường có trên da đầu, sau vành tai, khuỷu tay, đầu gối, hông, vùng cơ quan sinh dục. Móng tay, lông mày, rốn, hậu môn cũng thường bị ảnh hưởng. Đôi khi bệnh lan khắp cơ thể.

Khi lành, vết thương thường không để lại sẹo và ở trên đầu, tóc vẫn mọc.

Trong 60% các trường hợp, móng tay móng chân cũng bị bệnh: móng chẻ, mất mầu dầy cộm nom như bị bệnh nấm.

Khoảng từ 10 tới 30% bệnh nhân bị viêm khớp-vẩy nến, thường thường ở tuổi 30 tới 50.

 

Định bệnh

Không có thử nghiệm máu hoặc phương thức khoa học nào để chẩn đoán bệnh. Bác sĩ xác định bệnh qua h́nh thù, mầu sắc của vẩy trên da, đôi khi lấy một chút mô ở vùng bệnh để t́m tế bào đặc biệt vẩy nến.

 

Tiên lượng bệnh

Vẩy nến là bệnh không lây lan. 

Trừ khi bệnh xâm nhập xương khớp hoặc nhiễm độc, vẩy nến thường không gây ra ảnh hưởng xấu cho sức khỏe tổng quát. Nếu có, chỉ là một chút ảnh hưởng tâm lư, buồn phiền lo âu v́ da chẳng giống ai.

Bệnh nhẹ khi dưới 2% da bị ảnh hưởng; trung b́nh khi da có dấu hiệu bệnh từ 3 đến 10% và nặng khi vẩy bao phủ 10% da.

Tế bào ở các vẩy tăng sinh rất mau, chưa kịp rụng đă ra lớp khác nên các vẩy chùm đè lên nhau.

Bệnh gây khó chịu nhất khi xuất hiện ở da đầu, b́u dái, bàn tay, bàn chân và móng tay. Vẩy nến ở ḷng bàn tay, bàn chân gây nhiều khó khăn cho người bệnh khi đi đứng, lao động chân tay.

            Xương khớp cổ tay, cổ chân, đầu gối, lưng quần và cổ cũng thường bị ảnh hưởng và gây ra trở ngại di động, làm việc cho người bệnh.

            Vẩy nến là bệnh măn tính, tồn tại suốt đời. Bệnh nhân cần thường xuyên điều trị, đôi khi bệnh trầm trọng, cần nhập viện, y phí khá tốn kém.

 

Điều trị

Điều trị vẩy nên là cả một thách thức với mục đích chính là gián đoạn sự tăng sinh quá nhanh của tế bào biểu b́, giảm viêm da, vẩy nến.

Có nhiều phương thức trị liệu khác nhau. Bác sĩ sẽ lựa phương thức thích hợp cho từng bệnh nhân và tùy theo bệnh nặng hay nhẹ. Hiện nay không có trị liệu dứt được bệnh vẩy nến, mà chỉ làm dịu tạm thời.

Các phương thức đó là:

 

1-Thuốc thoa ngoài da:

Với dạng bệnh nhẹ, thuốc thoa trên da có thể giải quyết vấn đề. Bệnh nặng hơn, cần phối hợp với thuốc uống hoặc chích.

 

a-Thuốc Corticosteroids như Ultravate, Tenovate, Psorcon, rất công hiệu và thường được dùng ở trường hợp bệnh nhẹ hoặc trung b́nh.

b-Thuốc Donovex thuộc nhóm Vitamin D tổng hợp làm giảm viêm và ngăn sự tăng sinh tế bào da.

c-Thuốc Retinoid từ sinh tố A như Tazorac.

d-Nhựa than đá (Coal Tar) được dùng để trị vẩy nến từ thuở xa xưa để giảm viêm ngứa. Thuốc khá công hiệu, ít tác dụng phụ nhưng có mùi khó chịu lại dính quần áo khó coi.

2-Quang trị liệu với ánh sáng mặt trời, các tia tử ngoại B (UBV), quang hóa trị liệu PUVA (Psoralen Plus Ultraviolet A), laser xung nhuộm màu tía (Pulsed Dye Laser).

 

3-Dược Phẩm

Có nhiều dược phẩm đặc trị bệnh vẩy nến:

 

            a- Rheumatrex (Methotrexate). Thuốc này được dùng trong trường hợp bệnh nặng, tái phát và không bớt sau khi dùng các phương thức khác. Thuốc phải do bác sĩ quyết định và theo dơi sau khi đă chẩn định bệnh bằng sinh thiết mô bào. Thuốc có nhiều tác dụng phụ mạnh.

 

b- Neoral (Cycloporine) Thuốc dùng khi bệnh nặng, không thuyên giảm với PUVA, Retinoid hoặc Methotrexate. Thuốc có thể gây ra cao huyết áp và bệnh thận.

 

c- Retinoid uống (Acitretin), Tegison cho các trường hợp vẩy nến trầm trọng.

 

d-Dược phẩm sinh học Alefacept (Amevive), etanercept (Enbrel), infliximab (Remicade). Đây là các loại thuốc chích có tác dụng trên tế bào miễn dịch T cell để trị bệnh được nghi là do miền dịch gây ra và được dùng khi các trị liệu khác không thành công.

Kết luận

Vẩy nến là bệnh hơi khó trị, cần kiên nhẫn.

Bác sĩ lo chọn lựa thuốc, bệnh nhân cũng cần hợp tác với bác sĩ và tự chăm sóc bệnh của ḿnh.

-Tắm mỗi ngày để loại bỏ vẩy bám trên da. Tránh nước quá nóng, xà bông quá mạnh làm da thêm khô ngứa. Lau da nhẹ nhàng tránh gây tổn thương thêm.

-Pha dầu tắm như Epson, Dead Sea salt, dầu thực vật trong bồn nước, ngâm ḿnh khoảng 15 phút cho da mềm.

-Ngay sau khi tắm, da c̣n hơi nước, thoa các loại kem làm ẩm da. Mùa lạnh khô, cần thoa kem làm ẩm da nhiều lần trong ngày.

-Nhớ thoa và dùng thuốc trị bệnh do bác sĩ chỉ định

-Giữ hẹn tái khám để bác sĩ theo dơi tiến triển bệnh, thay đổi trị liệu.

- Phơi nắng nhẹ cũng giúp phần nào nhưng đừng để da cháy nắng

-Tránh găi chỗ ngứa. Giữ da ấm.

-T́m hiểu thêm về bệnh để biết cách chăm sóc, tránh tái phát hoặc trầm trọng hơn.

Đôi khi người bệnh cũng nên có thái độ ḥa hoăn, sống chung ḥa b́nh với Vẩy Nến, một bệnh tương đối lành tính, tuy khó chữa, nhưng không gây hậu quả hiểm nghèo như nhiều bệnh khác.

 

Bác sĩ Nguyễn Ư-Đức